تنها پستانداری که برای زنده ماندن در تاریکی رنگ چشم خودش را عوض می کند

یاری کالا: حیوانات برای مطابقت با محیط زندگی خود گاها تغییراتی را در بدن خود اعمال می کنند بطورمثال تغییر رنگ پوست یا مو و یا حتی تغییراتی که پرندگان در غبغب های خود ایجاد می کنند. اما یکی از عجیب ترین سازگاری های تکاملی تغییر رنگ چشم است؛ البته نه تغییر ظاهری رنگ بلکه تغییر ساختار نوری چشم است.

به گزارش یاری کالا به نقل از خبر آنلاین و به نقل از راز بقا، در بین هزاران گونه پستاندار روی زمین، گوزن شمالی یا رین دیر (Reindeer) یکی از عجیب ترین سازگاری های بینایی را دارد؛ قابلیتی که تابحال در هیچ پستاندار دیگری به این شکل دیده نشده است.
این حیوان که در مناطق قطبی و نیمه قطبی اروپا، آسیا و آمریکای شمالی زندگی می کند، با تغییر فصل، رنگ چشم هایش را از طلایی به آبی تیره تغییر می دهد. شاید در نگاه اول تصور کنید رنگ عنبیه چشم تغییر می کند، اما واقعیت خیلی پیچیده تر و جالب تر از اینست.
این تغییر رنگ، یک خصوصیت ظاهری یا ژنتیکی ساده نیست؛ بلکه سازوکاری پیشرفته برای سازگار شدن با یکی از تاریک ترین و سخت ترین محیط های زندگی روی زمین است.
راز رنگ آبی؛ تغییری که در پشت چشم رخ می دهد نکته جالب اینست که آن چه تغییر می کند، عنبیه چشم نیست؛ بلکه لایه ای بازتاب دهنده در پشت شبکیه به نام تاپتوم لوسیدوم (Tapetum lucidum) است. این لایه در خیلی از پستانداران شب فعال مانند گربه ها، سگ ها و روباه ها نیز وجود دارد و وظیفه آن بازتاب دادن نور به شبکیه است تا حیوان در نور کم بهتر ببیند.
اما در گوزن شمالی اتفاقی منحصربه فرد رخ می دهد. در تابستان، زمانی که خورشید قطبی حدودا بیست وچهار ساعت در آسمان دیده می شود، این لایه رنگی طلایی مایل به زرد دارد و نور را به خوبی بازتاب می دهد.
با فرا رسیدن زمستان، شرایط بطورکامل تغییر می کند. شب های طولانی قطبی سبب می شوند مردمک چشم برای هفته ها یا حتی ماه ها بطورکامل باز بماند. این وضعیت، فشار داخل چشم را بیشتر می کند و فاصله میان رشته های ریز موجود در تاپتوم لوسیدوم کاهش پیدا می کند. درنتیجه، نحوه بازتاب نور تغییر کرده و این لایه به رنگ آبی تیره دیده می شود.

چرا چشم آبی در زمستان مفید است؟ در نگاه اول شاید تصور شود رنگ طلایی برای دید بهتر مناسب تر است، اما در قطب، شرایط بطورکامل متفاوت می باشد. زمستان های قطبی خیلی تاریک هستند و نور موجود به طور عمده به رنگ آبی متمایل است. در چنین محیطی، تاپتوم آبی بجای بازتاب مستقیم نور، مقدار بیشتری از آنرا در داخل چشم پخش می کند.
این خصوصیت سبب می شود سلول های شبکیه فرصت بیشتری برای جذب فوتون های اندک موجود داشته باشند. درنتیجه، حساسیت چشم بیشتر می شود و گوزن شمالی می تواند شکارچیان، مسیر حرکت و حتی گلسنگ هایی را که زیر برف قرار دارند، بهتر تشخیص دهد.
به بیان دیگر، این تغییر رنگ مانند تنظیم خودکار دوربین برای عکاسی در محیط های خیلی تاریک است؛ تغییری که شانس زنده ماندن حیوان را در زمستان های طاقت فرسای قطب به میزان قابل توجهی بالا می برد.

این قابلیت چه کمکی به بقای گوزن شمالی می کند؟ گوزن های شمالی باید ماه ها در شرایطی زندگی کنند که خورشید یا اصلاً طلوع نمی کند یا فقط برای مدت کوتاهی در افق دیده می شود. در چنین محیطی، گرگ ها، خرس ها و سایر شکارچیان همچنان فعال می باشند و کوچک ترین اشتباه می تواند به قیمت جان حیوان تمام شود.
تغییر خصوصیت نوری چشم به گوزن کمک می نماید تا در نور خیلی ضعیف نیز حرکت نماید، غذا پیدا کند و خطر را زودتر تشخیص دهد. برخی تحقیقات همینطور نشان داده اند که این سازگاری احتمالا به گوزن اجازه می دهد نور فرابنفش (UV) را نیز بهتر از خیلی از پستانداران دیگر تشخیص دهد؛ قابلیتی که برای دیدن ادرار شکارچیان، گلسنگ ها و مسیرهای روی برف خیلی مفید می باشد، برای اینکه این مواد در مقابل نور فرابنفش کنتراست بیشتری دارند.

آیا حیوان دیگری هم رنگ چشمش را تغییر می دهد؟ تابحال هیچ پستاندار دیگری با چنین سازوکاری شناخته نشده است. البته در تعدادی جانوران، تغییر ظاهری رنگ چشم به دلیلهای دیگری رخ می دهد. به عنوان نمونه، در بعضی ماهی ها، خزندگان و دوزیستان، رنگ عنبیه می تواند تحت تاثیر نور، سن، فصل یا وضعیت هورمونی کمی تغییر کند. همینطور برخی مارمولک ها، قورباغه ها و ماهی های مرجانی امکان دارد در شرایط مختلف، تغییرات محدودی در رنگ چشم یا عنبیه نشان دهند.
اما آن چه گوزن شمالی را استثنایی می کند، اینست که لایه بازتاب دهنده پشت شبکیه برای افزایش توانایی دید در زمستان، ساختار نوری خویش را تغییر می دهد. تابحال هیچ گونه دیگری از پستانداران با چنین سازگاری فصلی و عملکردی شناخته نشده است لذا زیست شناسان این خصوصیت را یکی از منحصربه فردترین سازگاری های بینایی در دنیای پستانداران می دانند.
گوزن شمالی تنها حیوانی نیست که با سرمای قطب سازگار شده، اما بدون تردید یکی از خلاقانه ترین راهکارهای تکامل را در اختیار دارد. تغییر رنگ چشم های این جانور صرفا یک خصوصیت ظاهری نیست؛ بلکه نمونه ای خارق العاده از مهندسی طبیعت است که نشان میدهد حتی نور نیز می تواند مسیر تکامل را تغییر دهد. این سازگاری اعجاب انگیز بار دیگر ثابت می کند که طبیعت برای بقا، روشهایی خلق می کند که گاهی از پیشرفته ترین فناوری های انسانی نیز الهام بخش تر هستند.

1405/04/24

19:04:10

0.0 / 5

134

تگهای خبر: آنلاین , دوربین , فناوری , هك

این مطلب یاری کالا را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

پرسش:

= ۹ بعلاوه ۴