چرا بدون امنیت انرژی، مهار تورم به بن بست می رسد؟

یاری کالا: اختلال در تامین برق و گاز، اثر سیاستهای ضدتورمی را خنثی می کند و اعتماد عمومی به تصمیمات اقتصادی دولت را کم می کند.

به گزارش یاری کالا به نقل از مهر، امنیت انرژی در ادبیات اقتصادی، فقط به معنای دسترسی فیزیکی به حامل های انرژی نیست، بلکه مفهومی گسترده تر است که پایداری عرضه، پیش بینی پذیری قیمت، تاب آوری زیرساخت ها و اعتماد عمومی به سیاستگذاری را در بر می گیرد. در اقتصاد ایران، که انرژی سهمی تعیین کننده در تولید، حمل و نقل، معیشت خانوار و بودجه دولت دارد، هرگونه اختلال در این زمینه مستقیماً به بی ثباتی اقتصادی و تضعیف سیاستهای ضدتورمی منجر می شود.
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که هر زمان ناترازی در گاز، برق یا سوخت مایع تشدید شده، زنجیره ای از نتایج تورمی به سرعت فعال شده است؛ از توقف یا کاهش تولید صنایع انرژی بر گرفته تا افزایش هزینه حمل و نقل و در نهایت فشار بر سبد مصرفی خانوار. طبق داده های رسمی مرکز آمار ایران، سهم انرژی و خدمات وابسته به آن بصورت مستقیم و غیرمستقیم بالاتر از ۳۰ درصد از شاخص قیمت تولیدکننده را تحت تاثیر قرار می دهد. این عدد به روشنی نشان داده است که بدون ثبات در انرژی، مهار تورم فقط یک شعار باقی می ماند.
در چنین شرایطی، امنیت انرژی به متغیری تبدیل می شود که نه تنها تولید را حفظ می نماید، بلکه «قابلیت اجرا» و «قابلیت باور» سیاستهای اقتصادی دولت را هم تضمین می نماید. سیاست هایی مانند کنترل نقدینگی، اصلاح یارانه ها یا انضباط مالی، زمانی از طرف جامعه پذیرفته می شوند که مردم اطمینان داشته باشند شوک های ناگهانی انرژی، معیشت آنها را تهدید نخواهد کرد.

ناترازی انرژی و اثر دومینویی بر تورم

بر اساس آمار شرکت ملی گاز ایران، مصرف روزانه گاز کشور در زمستان به بالای ۷۰۰ میلیون مترمکعب می رسد؛ رقمی که ایران را در زمره پرمصرف ترین کشورهای جهان قرار داده است. این در شرایطی است که بخش قابل توجهی از این مصرف، ناشی از راندمان پایین، فرسودگی تجهیزات و قیمت گذاری غیرهدفمند است. ناترازی گاز در فصول سرد، بطور مستقیم صنایع را هدف قرار می دهد و به تعطیلی یا کاهش ظرفیت تولید در صنایعی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی می انجامد.
این کاهش تولید، خودرا ابتدا در شاخص قیمت تولیدکننده و سپس با یک وقفه زمانی در شاخص قیمت مصرف کننده نشان داده است. بگفته آلبرت بغزیان، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران، «هر اختلال در تأمین انرژی، یک شوک هزینه ای است که دیر یا زود به تورم تبدیل می شود؛ حتی اگر دولت در کوتاه مدت قیمت انرژی را افزایش ندهد.»
وی باور دارد که سیاستهای ضدتورمی، بدون حل مسئله انرژی، به بن بست می خورند و وقتی تولیدکننده مطمئن نیست ماه آتی گاز یا برق دارد، نمی تواند قیمت گذاری باثبات داشته باشد. این بی اطمینانی، ریشه خیلی از انتظارات تورمی است.
داده های بانک مرکزی هم این تحلیل را تأیید می کند. در سال هایی که محدودیت انرژی تشدید شده، رشد نقدینگی بااینکه کنترل نسبی داشته، اما تورم تولیدکننده به سبب شوک های عرضه کاهش نیافته است. این مساله نشان داده است که مهار تورم تنها با ابزار پولی امکانپذیر نیست و نیازمند اصلاحات ساختاری در حوزه انرژی است.

امنیت انرژی و اعتماد عمومی به اصلاح یارانه ها

یکی از چالش برانگیزترین سیاستهای اقتصادی در ایران، اصلاح یارانه های انرژی است. تجربه های گذشته نشان داده که هرگونه تغییر در قیمت یا سهمیه بندی، بدون فراهم بودن بستر امنیت انرژی، با مقاومت اجتماعی مواجه می شود. دلیل این مقاومت، نه فقط افزایش قیمت، بلکه «بی اعتمادی» به پایداری سیاست هاست.
زمانی که مردم با قطعی برق، کمبود گاز یا نوسان عرضه بنزین مواجهند، هر سیاست اصلاحی بعنوان تهدیدی ضد معیشت تلقی می شود. در مقابل، اگر زیرساخت انرژی پایدار باشد و شوک های عرضه مهار شده باشد، جامعه آمادگی بیشتری برای پذیرش اصلاحات قیمتی و هدفمندسازی یارانه ها خواهد داشت.
بغزیان در این زمینه می گوید: اعتماد عمومی زمانی شکل می گیرد که دولت ابتدا توان حکمرانی خودرا در تأمین پایدار انرژی نشان دهد. بدون این پیش شرط، هر اصلاح یارانه ای، ولو از نظر تئوریک درست، در عمل با شکست مواجه می شود.
وی تاکید می کند که امنیت انرژی، مکمل سیاست عدالت اجتماعی است تصریح می کند: اگر مردم مطمئن باشند که انرژی بطور عادلانه و پایدار تأمین می شود، اصلاح یارانه ها را نه بعنوان فشار، بلکه بعنوان اصلاح می پذیرند.
در همین راستا، تجربه کشورهای موفق نشان داده است که اصلاح قیمت انرژی همیشه بعد از سرمایه گذاری گسترده در زیرساخت، بهبود بهره وری و ایجاد شبکه های حمایتی اجرا شده است؛ نه پیش از آن.

زیرساخت پایدار انرژی؛ پشتوانه مهار نقدینگی

کنترل نقدینگی یکی از محورهای اصلی سیاست ضدتورمی دولت هاست. اما واقعیت اینست که بدون رشد تولید واقعی، مهار نقدینگی به رکود منجر می شود. در اقتصاد ایران، رشد تولید بالاتر از هر عامل دیگری به دسترسی پایدار به انرژی وابسته است. نیروگاه های فرسوده، راندمان پایین شبکه برق و وابستگی شدید به گاز طبیعی، ظرفیت تولید را در مقابل شوک های فصلی صدمه پذیر کرده است.
طبق گزارش وزارت نیرو، بالاتر از ۳۰ درصد نیروگاه های کشور راندمانی کمتر از استاندارد جهانی دارند. این مساله نه تنها هزینه تولید برق را زیاد می کند، بلکه در زمان اوج مصرف، ریسک خاموشی را بالا می برد. خاموشی ها هم بطور مستقیم بر تولید صنعتی و درنتیجه بر تورم اثر می گذارند.
کامران ندری، کارشناس مسایل اقتصادی می گوید: سیاست مهار نقدینگی زمانی جواب می دهد که سمت عرضه اقتصاد تقویت شود. انرژی، ستون فقرات عرضه است. اگر این ستون سست باشد، هر چقدر هم نقدینگی را مهار نماییم، تورم از مسیر هزینه ها بازمی گردد.
به گفته وی، سرمایه گذاری در نیروگاه های سیکل ترکیبی، ذخیره سازی گاز و بهینه سازی مصرف، در واقع نوعی سیاست ضدتورمی غیرمستقیم است که اثر آن پایدارتر از سیاستهای کوتاه مدت پولی خواهد بود.

امنیت انرژی، شرط باورپذیری سیاستهای اقتصادی

آنچه از بررسی داده ها و نظرات کارشناسی برمی آید، اینست که امنیت انرژی فقط یک مسئله فنی یا بخشی نیست، بلکه به قلب حکمرانی اقتصادی گره خورده است. بدون پایداری در تأمین انرژی، سیاستهای ضدتورمی نه تنها ناکارآمد می شوند، بلکه اعتماد عمومی را هم تضعیف می کنند.
امنیت انرژی، پیش نیاز اجرای موفق اصلاح یارانه ها، مهار نقدینگی، کنترل کسری بودجه و حتی رشد اقتصادی می باشد. در چنین چارچوبی، سرمایه گذاری در زیرساخت انرژی، بجای آن که هزینه تلقی شود، باید بعنوان ابزار کلیدی ثبات اقتصادی و اجتماعی دیده شود.
اگر دولت بتواند این پیام را به جامعه منتقل کند که انرژی پایدار، قابل اتکا و عادلانه تأمین خواهد شد، آنگاه سیاستهای دشوار اقتصادی هم شانس بیشتری برای موفقیت خواهند داشت. در غیر این صورت، هر برنامه ضدتورمی، قبل از اجرا، با بحران اعتماد مواجه خواهد شد.
بطور خلاصه، بر مبنای آمار شرکت ملی گاز ایران، مصرف روزانه گاز کشور در زمستان به بالای ۷۰۰ میلیون مترمکعب می رسد؛ رقمی که ایران را در زمره پرمصرف ترین کشورهای جهان قرار داده است. این کاهش تولید، خودرا ابتدا در شاخص قیمت تولیدکننده و سپس با یک وقفه زمانی در شاخص قیمت مصرف کننده نشان داده است. این بی اطمینانی، ریشه بسیاری از انتظارات تورمی است.

1404/11/15

21:25:49

0.0 / 5

تگهای خبر: ابزار , استاندارد , افزایش قیمت , اقتصاد

این مطلب یاری کالا را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

پرسش:

= ۲ بعلاوه ۳